UYUŞTURUCU DAVALARININ BİLİNMEZİ: SUÇ VASFI VE YARGITAY KRİTERLERİ!

Uyuşturucu maddelerle ilgili yargılamalar, bir gramlık farkın veya tek bir usul hatasının davanın kaderini değiştirdiği hassas bir süreçtir. Av. Emre Yılmaz, bu davalardaki kritik eşikleri ve savunma stratejilerini analiz etti.

1. İSNAT EDİLEN SUÇUN KANUNİ ÇERÇEVESİ: TİCARET Mİ, KULLANIM MI?

Türk Ceza Kanunu, uyuşturucu ile ilgili eylemleri failin amacına göre keskin bir şekilde ayırır:

• Uyuşturucu Ticareti ve İmali (TCK 188):
Ruhsatsız uyuşturucu imal etmek, ithal/ihraç etmek, satmak, satışa arz etmek, başkalarına vermek, sevk etmek, nakletmek, depolamak veya ticari amaçla satın almak bu kapsamdadır. Bu suçun işleniş biçimi ve niteliğine göre 10 yıldan 30 yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.

• Kullanmak İçin Bulundurma (TCK 191):
Kişisel kullanım amacıyla uyuşturucu satın alan, kabul eden veya bulunduran kişileri hedefler. Cezası 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasıdır. Ancak bu maddede “Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi” müessesesi işletilir; 5 yıllık erteleme süresince denetimli serbestlik ve tedavi yükümlülüklerine uyulursa dava düşer. Tekerrür hâlinde ise erteleme yoluna başvurulamaz.

• Kolaylaştırma ve Özendirme (TCK 190):
Uyuşturucu kullanımını kolaylaştırmak, yer sağlamak veya alenen özendirmek ayrı bir suçtur. Bazen ticaretle karıştırılan bu eylemlerin suç vasfı tayininde “ara form” olarak titizlikle irdelenmesi gerekmektedir.

2. SUÇ VASFININ SORUŞTURMA AŞAMASINDA DOĞRU TESPİT EDİLMESİ, UYGULANACAK ADLİ KONTROL TEDBİRLERİNİ VE TUTUKLAMA HÂLİNDE TAHLİYE SÜRECİNİ DOĞRUDAN ETKİLER

Soruşturmanın başında suçun “ticaret” (TCK 188) olarak nitelendirilmesi, bu suçun “katalog suçlar” arasında yer alması nedeniyle tutuklama riskini maksimuma çıkarır.

Ancak eylemin “kullanım” (TCK 191) sınırında kaldığının ispatlanması, adli kontrolle serbest kalma veya tutukluluk hâlinin hızla sonlandırılması (tahliye) için en güçlü hukuki dayanaktır.

Ele geçen miktar ve şüphelinin bağımlılık durumu, bu sürecin anahtar unsurlarıdır.

3. YAPILMASI GEREKEN USUL İŞLEMLERİ İLE YAPILAN USUL HATALARINI AYIRT ETMEK HAYAT KURTARIR

Hukukta “Zehirli ağacın meyvesi de zehirlidir.” ilkesi esastır.

Olması gereken; makul şüpheye dayalı, usulüne uygun bir arama kararı ile delile ulaşılmasıdır.

Sıkça yapılan hatalar ise; polisin elinde sadece “önleme araması” kararı varken kişinin konutunu veya aracının kapalı bölmelerini aramasıdır.

Hukuka aykırı elde edilen uyuşturucu, miktarı ne olursa olsun mahkûmiyete esas alınamaz. Dolayısıyla önleme araması sırasında yapılan usul hatalarının savunmada hayati gücüne önemle dikkat etmek gerekir.

4. YARGITAY’IN KABUL ETTİĞİ KULLANIM SINIRLARI

Yargıtay, “satıcı-kullanıcı” ayrımında bilimsel verilere dayanan yıllık tüketim sınırları belirlemiştir. Bu sınırların aşılması, aksi ispat edilmedikçe ticaret karinesi sayılabilir:

 Esrar Uyuşturucu Maddesi:
Adli Tıp Kurumunun mütalaalarında esrar kullananların her defasında 1–1,5 gram olmak üzere günde üç kez esrar tüketebildikleri bildirilmektedir.

Esrar kullanma alışkanlığı olanların, birkaç aylık ihtiyaçlarını karşılayacak miktarda esrar maddesini ihtiyaten yanlarında veya ulaşabilecekleri bir yerde bulundurabildikleri de adli dosyalara yansıyan ve bilinen bir husustur.

Buna göre, esrar kullanan faillerin olağan sayılan bu süre içinde kişisel olarak kullanıp tüketebilecekleri miktarın üzerinde esrar maddesi bulundurmaları hâlinde, bulundurmanın kişisel kullanım amacına yönelik olmadığı kabul edilmelidir
(Y8CD-2024/2961 E., 2024/8741 K.).

 Eroin ve Kokain Uyuşturucu Maddeleri:
Tıbbi raporlara göre toksiman bir kişi için eroinin ortalama bir doz miktarının 0,01–0,02 gram ve günlük doz sayısının da 4–6 olduğu dikkate alınmalıdır (CGK-K.2022/444 K.).

Adli Tıp Kurumunca belirlenen ve Yargıtayca kabul edilen kriterlere göre günlük kullanılacak eroin miktarı yaklaşık 60 miligram, kokain maddesinde ise günlük kullanım sınırı 30 miligram olarak kabul edilmektedir.

 Sentetik Haplar:
Uyuşturucu madde içeren sentetik haplarda günlük kullanım sınırının 3–4 adet olduğu kabul edilmektedir.

 Metamfetamin:
Metamfetamin maddesinin kişisel kullanım miktarı konusunda kesin bir ölçü bulunmamaktadır. Maddenin kişi üzerindeki etkisi ve bu etkinin sona erme süresi kişisel özelliklere göre değişkenlik göstermektedir.

Ancak Yargıtay uygulamalarına göre, net 10 gramın altındaki miktarda metamfetaminin kişisel kullanım sınırları içerisinde bulunduğu kabul edilmektedir.

 Kenevir Maddesi:
Yargıtay uygulamasına göre, ticari amaçla ekildiklerine ilişkin başka delil yoksa 20 köke kadar dikili kenevirin kişisel kullanım kapsamında ekildiği kabul edilmiştir.

 Uyuşturucu Maddelerde Günlük Kullanım Miktarı:
Yapılan araştırmalarda esrar maddesinde günlük kullanım miktarının 3–4,5 gram, eroinde 60 miligram, kokainde 30 miligram, haplarda 3–4 adet olduğu görülmüştür.

Kişide yukarıda paylaşılan miktarlardan daha düşük ancak birden fazla çeşit uyuşturucu madde ele geçtiğinde de fiilin ticaret suçunu oluşturacağı değerlendirilmiştir.

Örneğin; kişide 50 gram esrar, 0,1 gram eroin ve 8 adet hap ele geçmişse bu durumda fiilin uyuşturucu madde ticareti suçunu oluşturduğuna ilişkin Yargıtay kararları mevcuttur.

Kişisel kullanım miktarına ilişkin kıstaslar temel olarak gözetilse bile her dosya ve her sanık, kendine özgü şartlarıyla değerlendirilerek bir sonuca ulaşılmalıdır.

5. KESİN DELİL OLGUSU VE “ŞÜPHEDEN SANIK YARARLANIR” İLKESİ

Uyuşturucu davalarında “belki satacaktı” gibi bir varsayımla ceza verilemez.

Maddenin paketlenme biçimi (küçük fişekler), hassas terazi varlığı veya net bir alışverişe dair tanık beyanı gibi kesin deliller yoksa, şüphe her zaman sanığın lehine yorumlanmalıdır.

İspat yükü iddia makamındadır; şüphenin olduğu her noktada suç vasfı “kullanım” lehine değerlendirilmelidir.

6. HÂKİM NİYET OKUMA YÖNTEMİYLE HAREKET EDEMEZ

Yargılama makamı, sanığın iç dünyasına yönelik niyet okuması yaparak hüküm kuramaz.

Bu noktada sanığın adli sicili bir veri olsa da, tek başına niyet tespiti için yeterli değildir. Sicili temiz birinin ilk hatasında doğrudan ticaretle suçlanması veya geçmiş sabıkası nedeniyle “yine yapmıştır” denilmesi hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz.

Karar, niyetlere değil; dosyadaki somut olgulara ve doğruluğu şüpheye mahal bırakmayan delillere dayanmalıdır.