YAZI:EYLEM OKUMUŞ
(GAZETECİ-ORTADOĞU UZMANI VE STRATEJİST)
İran-ABD gerilimini anlamak için füzelere bakmak yetmiyor. Asıl mesele insanların kafasında neyin oluştuğu.
Bölgeye asker sevkiyatı yapılıyor, kara harekâtı konuşuluyor. Ama bunlar işin görünen kısmı. Esas belirleyici olan, bu sürecin sonunda dünyanın ne düşüneceği.
Çünkü büyük güçler çoğu zaman savaşta değil, itibar kaybettiğinde geriler.
SÜVEYŞ KRİZİ: GÜCÜN ALGIDA KIRILDIĞI AN
1956 Süveyş Krizi bunun en net örneklerinden biri.
İngiltere o dönemde hâlâ güçlüydü. Donanması vardı, etkisi vardı, sistemi vardı. Süveyş Kanalı da bu gücün en kritik noktalarından biriydi. Avrupa’nın enerjisi, Asya ticareti… her şey oradan geçiyordu.
Mısır kanalı millileştirdiğinde mesele sadece bir ekonomik karar değildi. Açık bir meydan okumaydı.
İngiltere bunu kabullenmedi. Fransa ve İsrail’le birlikte askeri plan yapıldı. İsrail Sina’dan girdi, ardından İngiltere ve Fransa devreye girdi.
Sahada ilerlediler. Ama hesap tutmadı.
ABD devreye girdi ve “dur” dedi. Sadece sözle değil, ekonomik baskıyla. Sterlin ciddi şekilde sarsıldı. Aynı anda Sovyetler de tehdit etti.
İngiltere geri çekildi.
Askeri olarak tamamen çökmemişti. Ama direnemedi.
Asıl kırılma da burada oldu.
Dünya şunu fark etti: İngiltere artık tek başına karar veremiyor. Kendi hamlesini bile sonuna kadar götüremiyor.
Bundan sonrası hızlı geldi.
Sterline güven azaldı. Eski sömürgeler birer birer koptu. Gücün merkezi başka yere kaydı.
Yani mesele savaşın sonucu değil, yarattığı algıydı.
HÜRMÜZ BOĞAZI: STRATEJİK DÜĞÜM NOKTASI
Bugün benzer bir durum başka bir yerde konuşuluyor.
Hürmüz Boğazı bu işin merkezinde. Dünyanın enerji akışının önemli bir kısmı buradan geçiyor. İran tek başına kontrol etmiyor belki ama coğrafya ona ciddi bir avantaj veriyor. İstediğinde dengeyi bozabilecek bir yerde duruyor.
ABD açısından konu sadece bir geçiş noktası değil. O geçişin garanti olması.
Eğer bu garanti sorgulanmaya başlarsa, mesele askeri olmaktan çıkar.
İş finansa döner.
Ve orası daha hassas.
WASHINGTON’UN ZOR SEÇİMLERİ
Washington’un önünde temiz bir seçenek yok.
Masaya oturmak var ama bu da İran’ın elini görünür şekilde güçlendirir.
Daha sert gitmek var ama bu iş kısa sürede bitmez. Yayılır. Hürmüz’le kalmaz, Kızıldeniz de işin içine girer. O zaman konu bölgeden çıkar, küresel hale gelir.
Sınırlı vur-kaç tarzı hamleler ise genelde dengeyi değiştirmez. Karşılık gelir, gerilim büyür, ama sorun yerinde durur.
ZAMAN FAKTÖRÜ: KİM DAHA UZUN DAYANACAK?
Bu yüzden mesele kimin kimi vurduğu değil.
Kim daha uzun süre dayanacak.
Uzayan işlerde sonucu bu belirler.
İran genelde zamanı kullanır. Süreci yayar, karşı tarafın yükünü artırır. ABD ise uzun ve belirsiz işlerde içeriden baskı hisseder. Piyasalar, enerji fiyatları, siyaset… hepsi devreye girer.
GERÇEK KESİNTİ Mİ, SADECE İHTİMAL Mİ?
Şimdi kritik soru şu:
Gerçekten bir kesinti mi olacak, yoksa sadece bu ihtimal mi konuşulacak?
Çünkü bazen ihtimalin kendisi yeterlidir.
Fiyatlar oynar, maliyetler artar, alternatif yollar aranır. Yavaş yavaş dengeler değişir.
Sonunda kesin bir kazanan çıkmayabilir.
Ama kimin güçlü göründüğü değişebilir.
GÜÇ, GERÇEKLİKTEN ÖNCE ALGIYLA KAYBEDİLİR
Eğer ABD kontrolü elinde tuttuğunu gösterebilirse, sistem devam eder.
Ama süreç uzar, maliyet artar ve kontrol duygusu zedelenirse, iş başka yere gider.
Çünkü tarih şunu defalarca gösterdi:
Bir güç, gerçekten zayıfladığı için değil, zayıf göründüğü anda gerilemeye başlar.
ETİKETLER:
#İranABD
#HürmüzBoğazı
#Jeopolitik
#EnerjiKrizi
#KüreselGüç
#Strateji
#Ortadoğu
#ABD
#İran
#SüveyşKrizi
